Chuyện ấm trà

Tôi đã từng có một thời đam mê trà đạo!

Tuy nhiên, do có nhiều đam mê khác nhau, nên kiến thức về trà đạo của tôi vẫn thuộc dạng “ Chân không đến đất, cật không đến trời”

Hay nói cách khác, nó là một niềm đam mê lỡ cỡ 🙂

Tôi thích phong cách trà đạo của Nhật bản, nó thiên về sự cầu kỳ, tỷ mỉ và tinh tế. Chính vì vậy, nó không đơn thuần chỉ là sự thưởng trà mà đã trở thành một thứ “Đạo”. Cách bày trí không gian, sự yên tĩnh và tôn nghiêm của không gian trà đạo Nhật Bản cuốn hút tôi ngay từ những ngày đầu tôi mới bập bẹ bước chân vào thế giới Trà đạo. Khác với trà đạo Nhật Bản, cách thưởng trà của người Trung hoa thiên về sự phô diễn hình thức nhiều hơn, ở đó, nhân vật trung tâm đôi khi không phải là ấm trà mà thường lại là người châm trà :p

Cách thưởng trà của người Việt thì đơn giản hơn, nó thể hiện rõ phong tục, tập quán của người Việt với nền văn hoá nông nghiệp lúa nước đặc trưng so với hai cách trưởng trà còn lại. Nhìn một cách đơn giản từ bộ Trà cụ: Trong khi các bộ Trà cụ đến từ Nhật Bản và Trung Hoa thường nhẹ, tinh tế về mặt hình thức cũng như chất liệu tạo thành thì các bộ trà cụ của người Việt thiên về tính bền, chắc chắn và đôi khi có phần thô sơ, cục mịch. Văn hoá “Ăn chắc mặc bền” thấm sâu vào đời sống của đại đa số người dân Việt Nam, một cách vô thức, nó cũng đi sâu vào đời sống hằng ngày thông qua các đồ vật sử dụng như một lẽ tất yếu.

Nói như vậy, không có nghĩa là cách thưởng trà của người Việt không có sự cầu kỳ và tinh tế. Lấy trà ướp hương sen là một ví dụ: công đoạn hình thành một ấm trà ướp hương sen vô cùng tỷ mỷ, phức tạp và trải qua nhiều công đoạn khác nhau. Để có một ấm trà ướp hương sen đúng nghĩa, người ta phải dong thuyền trong hồ sen vào lúc chiều tà và chập tối, bỏ từng nhúm trà nhỏ vào các bông hoa sen, dùng dây lạt buộc bông hoa sen lại. Trà dùng để ướp hoa sen cũng phải được tuyển chọn từ những loại trà ngon, sạch, sinh trưởng ở vùng núi cao và được thu hái từ những cây trà cổ thụ.Các nhúm trà buộc hoa sen sẽ được hấp thụ đầy đủ tinh hoa của trời đất sau một đêm được các bông sen e ấp, như rút ruột trút hết sự tinh tế của mình vào trà. Thời điểm thu hoạch trà phải là sáng sớm tinh mơ, khi hương sen đã hoà quện vào với trà, chưa kịp bị cái nắng gay gắt của mùa hạ làm tan đi hương sen trong từng nhúm trà. Các bông hoa sen ngậm trà sau khi thu hoạch được bóc ra, những nhúm trà vẫn còn lưu giữ hương hoa ngào ngạt được để riêng và bảo quản cẩn thận, tránh bị ẩm mốc cũng như khô quá làm ảnh hưởng đến chất lượng và hương vị của trà…

Nước pha trà, cũng được lấy từ những giọt sương ban mai còn đọng lại trên những chiếc lá sen vào buổi sáng sớm, hoặc chí ít, cũng là những giọt nước mưa được người dân tích trữ sau những cơn mưa rào mùa hạ hoặc nước được lấy từ những giếng nước khơi có mạch nước ngon nổi tiếng . Phải dùng những thứ nước ấy pha trà, hương vị của trà mới nồng nàn, lưu giữ lại một cách hoàn hảo sự tinh tế của một ấm trà ngon. Thưởng trà thông thường chia ra độc ẩm, đối ẩm và quần ẩm: Ấm trà ngon thường được thưởng thức vào buổi sáng sớm, trong không khí yên tĩnh, mát mẻ không vương bụi trần. Trà để mời bạn hiền, là quà quý đãi khách, cũng là chất dẫn mở đầu cho những câu chuyện trong những buổi gặp mặt.

Trong bộ trà cụ, hũ đựng trà là một trong những thành phần rất quan trọng: đối với trà mộc, người ta sẽ dùng các hũ đựng trà bằng chất liệu đất nung; còn với trà ướp hương, sẽ là những hũ đựng trà bằng sứ tráng men nhằm lưu giữ lại tối đa hương vị của trà khi được ướp. Mỗi hũ trà sẽ được dùng để lưu trữ một loại trà riêng biệt khác nhau, tránh trường hợp bị pha lẫn mùi của các loại trà khác. Ấm trà cũng vậy, người chơi trà sẽ có nhiều bộ ấm trà khác nhau, dùng để pha những loại trà khác nhau. Tương truyền, khi vua Gia Long chạy loạn, có đem theo một bộ ấm trà người hay dùng. Tuy nhiên, trong hoàn cảnh khó khăn thì không thể đem theo cả trà để uống. Vua Gia Long trong một lần muốn thưởng trà, phải châm nước sôi vào chiếc ấm đem theo bên mình để thưởng trà cho đỡ nhớ. Chiếc ấm với cao trà tích tụ lại, vẫn phảng phất hương, sắc và vị trà đủ cho một vị vua khó tính như Gia Long cảm thấy hài lòng 🙂

Nét tinh tế trong văn hoá thưởng Trà của người Việt được Nguyễn Tuân nâng lên một tầm cao mới trong các tác phẩm “Chén trà trong sương sớm” và “ Những chiếc ấm đất”. Trong tác phẩm “Những chiếc ấm đất”, nét tinh tế về thưởng trà được đẩy lên cao trào với chuyện một người ăn mày khi thưởng trà đã thở dài, nhăn mày khi phát hiện ra trong ấm trà mình vừa thưởng thức có phảng phất và bị trộn lẫn mùi vị của trấu – phải là người cực sành trà, đam mê trà cũng như tinh tế lắm mới có thể phát hiện ra điều này 🙂

Hành trình tìm hiểu về Trà đạo vốn cần nhiều thời gian và công sức. Chỉ là, liệu bạn có đủ đam mê để theo đuổi nó đến cùng hay không mà thôi. Cá nhân tôi mà nói, tôi chỉ là một người hoài cổ và muốn lưu giữ lại những nét văn hoá truyền thống của người Việt mà thôi. Tuy nhiên, do kiến thức và sự trải nghiệm có hạn, nên những điều tôi biết còn nhiều hạn chế và thiếu sót, thậm chí còn sai lệch so với thực tế. Mặc dù vậy, tôi vẫn muốn, đến một ngày nào đó, tôi có thể lưu giữ lại cho riêng mình một bộ sưu tập trà đạo đầy đủ và hoàn chỉnh của văn hoá trà Việt Nam. Với tôi, cuộc sống như vậy là đủ và trọn vẹn!