Chanh Thái – Kaffir Lime

Kaffir lime – Chanh Thái hay còn gọi là chanh Chúc.

Nếu bạn là một người yêu thích ẩm thực và mê các món Thái, hẳn là bạn đã nghe qua hoặc đã từng sử dụng loại chanh này. Nó là một gia vị thiết yếu không thể thiếu cho một số món ăn Thái hoặc có thể làm các món nổi tiếng như gà hấp/đốt lá chúc khi bạn đến vùng đất An Giang, bên cạnh món bò bảy nón trứ danh núi Sam đốn lòng du khách yêu ẩm thực.

Chanh Thái (hay còn gọi là cây chúc, cây trấp, chanh Kaffir, chanh não người) có tên khoa học là Citrus hystrix, là một loài cây thuộc chi Cam chanh bản địa của vùng Đông Nam Á. Tại Việt Nam, loài cây này được trồng phổ biến nhất ở vùng Bảy Núi, tỉnh An Giang. Điểm đặc trưng nhất của chanh Thái là quả có vỏ sần sùi, nhăn nheo như “não người” và lá cây có hình dáng thắt eo giống như số 8. Cả lá và quả của chanh Thái đều sở hữu hàm lượng tinh dầu đậm đặc, mang lại mùi thơm nồng nàn vượt trội so với chanh thông thường.

Lá và quả chanh Thái là linh hồn của nhiều món ăn Đông Nam Á nhờ khả năng khử tanh và đánh thức vị giác tuyệt vời:

• Lá chanh Thái: Gia vị bắt buộc trong món lẩu Thái và súp Tom Yum nổi tiếng. Ở Việt Nam, lá chanh Thái được dùng để làm gà hấp lá chúc, bò nướng, hải sản sấy hoặc cắt sợi rắc lên món ăn.
• Quả chanh Thái: Vỏ quả được bào nhuyễn để ướp thịt, cá hoặc làm nước chấm hải sản. Nước cốt chanh dùng để pha nước mắm, làm nước sốt hoặc nấu món cháo bò trái chúc đặc sản An Giang.

Ở bài viết này mình không đề cập đến các món ăn, chỉ là chia sẻ ít kinh nghiệm trồng cây chanh chúc này ở miền Bắc (cụ thể ở đây là Hà Nội, nơi mình sống).

Cây chanh chúc các bạn có thể dễ dàng mua được ở các sàn TMDT với giá rất rẻ, gần như 90% cây bán ra sẽ là cây gieo hạt. Với vùng khí hậu phía Nam, không phải chịu cái rét của gió mùa đông bắc (cụ thể là từ Đà Nẵng trở vào trong) việc trồng cây này khá dễ dàng, không có gì đáng chú ý. Nhưng khi di cư nó ra miền Bắc, nơi khí hậu thay đổi 4 mùa như thay áo, thì vấn đề nó lại có một chút khác biệt.

Cây chanh Thái khi trồng ngoài này phát triển chậm, bộ rễ yếu, dễ bị tổn thương khiến cây không phát triển được. Các bệnh thường gặp của cây này là sâu vẽ bùa và bệnh ghẻ lá, bệnh khô cành dễ dẫn đến chết cây. Nhiều cây trồng ở ngoài này đã ổn định 3-4 năm nhưng có một ngày nọ lăn ra chết bất đắc kỳ tử không phải là điều hiếm lạ. Thế nên có thể nói, cây này trồng ngoài bắc vừa dễ lại vừa khó: Dễ vì nguồn cây giống phong phú và dễ kiếm, dễ trồng; Khó ở chỗ cây chậm phát triển và rất dễ chết, đặc biệt là trong giai đoạn mùa mưa hoặc mùa xuân, khi lượng mưa nhiều và thời tiết nồm ẩm dài ngày.

Trong quá trình trồng cây chanh chúc ở Hà Nội, sau nhiều lần thất bại và mày mò chán chê thì mình cũng đã đúc rút ra được vài kinh nghiệm để mọi người có thể tham khảo.

• Cách tốt nhất là bạn nên trồng cây ghép, không phải cây nguyên bản: Và gốc ghép tối ưu nhất thì bạn nên ghép trên cây chanh vàng loại chanh yên hay loại chanh dòng lai của Eureka mà cách gọi đại trà hiện nay hay gọi là chanh vàng Mỹ. Nếu không ghép trên cây chanh vàng, thì bạn nên chọn ghép trên cây bưởi dại (hay còn gọi là bưởi chua): Loại bưởi này có bộ rễ khoẻ, phù hợp với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng miền Bắc sẽ giúp cho cây có sức sống và sức chống chọi với thời tiết tốt hơn, giúp cây phát triển tốt và khoẻ mạnh hơn.
• Nếu như bạn trồng cây gieo từ hạt, thời gian để bạn đợi ra quả khá lâu (có thể 3-4 năm hoặc lâu hơn). Giai đoạn đầu khi trồng bạn nên hạn chế cắt tỉa để cây phát triển tự do, nuôi cho bộ rễ và thân cành cứng cáp. Khi cây đã đạt đến chiều cao và độ rộng tán mà bạn ưng ý, bạn hãy bắt đầu cắt tỉa nó sao cho phù hợp với nhu cầu của bạn. Với cây có múi nói chung thì bạn nên hạn chế cắt tỉa và chỉ nên cắt tỉa các cành vổng, tránh cắt tỉa các cành la vì đa số quả sẽ ra ở các cành la.
• Chất trồng: Về cơ bản thì tất cả các loại cây có múi đều ưa ẩm nhưng sợ úng. Do đó nếu trồng đất thì bạn nên tôn cao hoặc đánh cao vị trí trồng cây tránh úng ngập. Nếu trồng chậu bạn nên chọn các loại giá thể thoáng, xốp và thoát nước tốt sẽ giúp cho cây phát triển tốt hơn. Chanh chúc có sức chịu úng kém hơn các loại chanh khác, đặc biệt là bộ rễ kém và nhạy cảm nên vấn đề chất trồng là điều bạn cần lưu ý nhất trong quá trình trồng cây.
• Vị trí trồng: Bạn nên trồng cây ở những vị trí thoáng, nhiều nắng. Tránh trường hợp những vị trí cớm, ít nắng dễ tạo điều kiện cho sâu bệnh phát triển. Do cây ưa ẩm nên bạn cũng phải chú ý sao cho lượng nước được cung cấp đầy đủ cho cây, giúp cây phát triển tốt hơn.
• Về sâu bệnh: Với bệnh chính là ghẻ lá nguyên nhân chủ yếu là do nấm gây nên, bạn có thể dùng các loại thuốc có nguồn gốc hữu cơ để phun phòng định kỳ theo tuần hoặc dùng các loại thuốc có nguồn gốc hoá học như thuốc có gốc đồng (VD Coc 85), Ridomil… hoặc các loại thuốc đặc trị khác phù hợp mà nơi bạn sẵn có. Do cây có bộ rễ yếu hơn các loại chanh khác nên vào mùa mưa, ngoài việc giữ cho cây khô ráo tránh úng ngập, bạn nên dùng thêm các loại thuốc trị nấm như Ridomil để tưới vào gốc cây đồng thời dùng thêm các loại thuốc kích rễ như N3M để tưới thêm cho cây, giúp cho cây có sức chống chọi tốt hơn với thời tiết miền Bắc.
• Về phân bón: Nên kết hợp bón các loại phân hữu cơ như phân dê, phân gà, đồng thời bổ sung thêm một chút phân hoá học (NPK) để giúp cây cân bằng và đủ chất dinh dưỡng. Nếu có điều kiện thì khoảng 2-3 tháng bạn có thể phun tưới cho cây ít phân vi lượng/đa lượng để giúp cây bổ sung các thành phần còn thiếu. Vào mùa cây rụng lá bạn hạn chế bón phân, chỉ giữ cho cây khô ráo, thoáng và đủ nước là được. Khi cây bắt đầu ra lộc mới là lúc bạn có thể bón thúc để giúp cây đâm chồi nảy lộc tốt hơn.
• Chanh Thái phát triển cành có xu hướng vươn dài và mảnh, nhìn trông không được cứng cáp như các loại chanh khác. Bạn có thể khắc phục bằng cách: Khi cây ra mầm non cao khoảng 20cm thì bạn bấm ngọn để cưỡng chế nó ra các mầm nách. Khi các mầm nách ra cao 20-30cm bạn lại tiếp tục bấm ngọn để nó ra các mầm tiếp theo. Quá trình này lặp lại nhiều lần sẽ giúp cho bạn có một cây chanh có cành cứng cáp, tán dày và đẹp sau này. Quan trọng là bạn phải chịu khó và có lòng kiên nhẫn.

Trên đây là một vài kinh nghiệm cá nhân của mình khi trồng cây chanh Thái ở HN. Hy vọng nó sẽ giúp ích được cho các bạn muốn tự tay trồng cây chanh này để có thể vừa làm cảnh, vừa chủ động được một thứ gia vị sẵn có trong vườn nhà. Bạn nào có những kinh nghiệm hiệu quả thì có thể chia sẻ thêm để mọi người cùng học tập và học hỏi nhé.