Hồng Bare root

Hôm trước tôi đã nói về cây hồng Band size, hôm nay tôi xin mạn phép được nói về cây hồng bareroot trong Series của mình.

(P/S: Những tấm hình tôi sử dụng trong bài viết này phần lớn là hình tôi chụp, có một vài tấm hình tôi có copy của một số bạn khác và sử dụng trên Internet. Tôi cũng xin phép tác giả của những bức hình này khi tôi chưa có điều kiện xin phép lượng thứ cho. Bài viết này của tôi mang mục đích phi lợi nhuận nên mong mọi người cũng thông cảm và ủng hộ).

Hồng bareroot (hay còn gọi là cây hồng rễ trần) được định nghĩa như thế nào? Thông thường, ở xứ lạnh, cây hồng khi mùa đông đến sẽ chìm vào trạng thái ngủ đông. Cũng như những cây khác (VD cây bàng ở VN), giai đoạn này cây sẽ không phát triển, chờ thời tiết ấm áp hơn sẽ bắt đầu bật mầm mới. Như chú gấu ngủ đông, giai đoạn này cây rơi vào trạng thái mà theo tôi hiểu nôm na một chút là “chết lâm sàng”. Đối với hồng DA, giai đoạn này sẽ bắt đầu từ tháng 11 và kết thúc vào tháng 4 hàng năm (Tất nhiên, bạn có thể mua bareroot của Úc hoặc của Mỹ, nhưng thời gian đối với mùa đông của mỗi nước là khác nhau). Và, người bán sẽ đào những cây hồng đang trong trạng thái ngủ đông này lên, bàn giao cho khách hàng. Để tiết kiệm chi phí, dễ dàng cho khâu vận chuyển và tận dụng ưu điểm đang ngủ đông của cây hoa hồng, những cây hồng đào lên sẽ được rũ sạch đất, cắt tỉa gọn gàng (chỉ giữ lại vài cành chính, mỗi cành có vài đốt mắt) trước khi vận chuyển. Những cây bareroot được rao bán sẽ là những cây hoa hồng đã trưởng thành, có tuổi đời từ một năm trở lên.

Cây bareroot của DA thì gần như 100% là cây ghép gốc. Không cần nói, chắc các bạn cũng biết cây ghép có những ưu điểm rất lớn như:

– Cây ghép giữ được các đặc tính của giống muốn nhân, có đặc tính di truyền ổn định.

– Hệ số nhân giống cao, trong thời gian ngắn có thể sản xuất được nhiều cây giống đáp ứng yêu cầu của sản xuất.

– Giống làm gốc ghép sớm ra hoa kết quả vì mắt ghép chỉ tiếp tục giai đoạn phát dục của cây mẹ.

– Sinh trưởng, phát triển tốt nhờ vào tính thích nghi cao và tính chống chọi tốt của cây gốc ghép.

Bên cạnh đó, còn có khái niệm cây own root. Vậy cây Own root là gì? Bản thân cái từ Own root có lẽ đã nói lên tất cả: Rễ của chính nó, không phải rễ của gốc ghép. Cây Own Root thực chất cũng là cây dạng bareroot, nhưng để phân biệt với cây bareroot là cây gốc ghép, cây Own Root là cây hồng nguyên bản – cây hồng được chiết hoặc giâm cành, trồng vài năm cho ổn định, trưởng thành, gốc đã to thì được đào lên bán. Tuy nhiên, để đồng nhất, tôi sẽ sử dụng chung từ bareroot để chỉ cả 2 dạng cây nói trên.

Vậy hồng bareroot có những ưu, nhược điểm gì? Việc giũ sạch đất của cây hoa hồng có ảnh hưởng gì đến chất lượng cây khi cây được đưa đến tay người tiêu dùng? Chúng ta nên trồng hồng Bareroot vào thời điểm nào trong năm? Cách phân biệt cây bareroot của các hãng danh tiếng (Như DA, Heirloom, Treloar…) với những cây hồng bareroot giả ở VN? (Tôi dùng từ giả ở đây không có nghĩa là cây giả, nó vẫn là cây bareroot thật, nhưng là hàng Tàu hoặc hàng không rõ xuất xứ được mạo danh cây của các hãng bareroot nổi tiếng khác). Để tìm hiểu vấn đề này, chúng ta sẽ lần lượt tìm hiểu và trả lời từng câu hỏi một.

Hồng bareroot có một ưu điểm khá lớn đó là do cây đã được rũ sạch đất nên dễ vận chuyển, chi phí được giảm đi đáng kể. Hơn nữa, nó là những cây hồng đã trưởng thành nên khi trồng xuống, cây sẽ phát triển rất nhanh, cho bụi hồng lớn, không mất nhiều công sức như cây Band size. Thêm vào đó, do đang trong quá trình ngủ đông nên cây sẽ không bị ảnh hưởng nhiều khi thay đổi môi trường, chất trồng của nơi mới. Tuy nhiên, chúng cũng có những nhược điểm nhất định: Đó là kích thước khủng của bộ rễ cũng như kích cỡ cây cần một không gian rộng để trồng , chúng chiếm nhiều diện tích và gây khó khăn đôi chút cho các bạn muốn trồng hoa hồng bằng chậu. Có một điều nữa cần lưu ý đối với cây bareroot là việc thay đổi khí hậu khá đột ngột giữa VN và nơi chúng xuất xưởng dẫn đến việc cây sẽ bật mầm rất nhanh ( Do khí hậu của VN giai đoạn này khá là ấm áp so với thời tiết nơi cây xuất xưởng – Có thể coi thời tiết của VN là mùa xuân so với khí hậu quê nhà của cây bareroot , do đó cây sẽ chấm dứt giai đoạn ngủ đông và bắt đầu bật mầm). Nếu như khâu chuẩn bị cho giai đoạn này không tốt, cây của bạn sẽ bị hiện tượng mọc chồi ảo – Cây mọc mầm từ dưỡng chất tích lũy trong thân trong khi bộ rễ chưa kịp phát triển. Do bộ rễ không có sự phát triển – hay nói đúng hơn là không hề mọc rễ mới, hoặc rễ mới ra quá chậm, quá ít, không kịp cung cấp đủ dinh dưỡng cho cây hồng. Sau một thời gian bật mầm (có những mầm nhiều khi lên cao cả mét, ra hoa rực rỡ) cây bắt đầu có hiện tượng héo, đen thân, khô thân và chết. Điều này là do các mầm cây đã hút hết nhựa cây, các chất dinh dưỡng trong thân để nuôi mầm và hoa, trong khi đó bộ rễ phát triển không kịp, dẫn tới hiện tượng bi đát như trên.

Trước tết năm vừa rồi, tôi cũng có order vài cây bareroot. Thú thật, khi vừa lấy cây về tôi cũng có phần hơi chủ quan. Cái chủ quan thứ nhất của tôi đó là xưa nay tôi trồng các cây đa số đều sống tốt, nên tôi nghĩ đơn giản những cây này khi về tay tôi dĩ nhiên nó cũng sẽ sống tốt, hơn nữa tôi thấy hồng cũng tương đối dễ tính và sống khỏe. Cái chủ quan thứ 2, cũng là cái chủ quan chết người của tôi chính là tôi thấy kích thước của bộ rễ cây rất khủng, rất khỏe nên tôi tin rằng nó sẽ nhanh chóng thích nghi và ra rễ mới. Chính vì vậy, tôi đã làm khâu ngâm cây với thuốc kích rễ một cách qua quýt, bỏ qua giai đoạn làm đất cẩn thận, chỉ trộn rất xơ sài và chủ yếu là đất thịt (Cái lý do tôi thích đất thịt ở đây là tại tôi có tính lo xa, cũng một phần xuất phát từ đặc thù cái vườn mà tôi có: Vườn của tôi rất nóng và nắng, tôi nghĩ rằng sau này khi cây sống khỏe, với lượng đất thịt nhiều tôi sẽ đỡ công sức… tưới). Xui cho tôi, năm nay đầu năm mưa nhiều, đất lúc nào cũng ẩm, lượng đất thịt quá nhiều dẫn đến hiện tượng bó rễ, bộ rễ cây không thể phát triển được. Kết quả cay đắng mà tôi nhận được đó là tôi đã phải chia tay một vài em bareroot (trong đó có những loại tôi rất thích) với cùng một triệu chứng: Mầm lên tốt nhưng khi có nắng lên, các cây lần lượt bỏ tôi mà đi. Sau khi nhổ lên khám xét, tôi nhận thấy các cây đều không có rễ mới (hoặc có nhưng bộ rễ rất ít, không đủ duy trì sự sống cho cây). Đó cũng là bài học đắt giá cho bản thân tôi trong quá trình trồng cây hồng ngoại.

Có một vấn đề mà những người mua quan tâm không kém: Cây hồng bareroot khi về đến VN thường chỉ là một cây được nhổ lên, không dính tý đất cát nào cả. Vậy điều này có ảnh hưởng gì đến chất lượng cây cũng như khả năng sống của những cành “củi khô” này là như thế nào? Tôi xin trả lời luôn rằng, như đã nói ở trên, cây hồng khi đào lên đang trong trạng thái ngủ đông nên khi làm như vậy, sự ảnh hưởng đến chất lượng cây là không đáng kể, nó không ảnh hưởng gì nhiều đến khả năng sống sót của cây. Điều này cũng là một lợi thế rất lớn của hồng bareroot. Tuy nhiên, nếu thời gian vận chuyển quá lâu, trong quá trình vận chuyển, do khí hậu ấm dần lên nên cây hồng sẽ nứt tược, bật mầm mới. Nếu không nhanh chóng được cho ra khỏi hộp thì các mầm sễ bị hiện tượng thối, lũn mầm, mầm thiếu sáng mọc quá cao và khi ra ánh sáng nếu không chú ý dễ bị chết. Bộ rễ cũng có khả năng phát triển rễ mới trong điều kiện ẩm và thiếu sáng, nhưng nếu để lâu quá dễ gây ra hiện tượng khô và chết rễ. Những điều này khi xảy ra sẽ ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng và khả năng sống sót của cây bareroot.

Tuy nhiên, vấn đề vận chuyển nhiều khi chúng ta không thể khống chế được mà hoàn toàn phụ thuộc vào các nhà vận chuyển trung gian (VD như Vietlink nếu ship cây từ Mỹ). Theo tôi được biết thì DA Anh Quốc không cho xuất cây ra ngoài nước Anh và Việt Nam cũng chưa có trong danh sách được cấp phép của DA (có lẽ Việt Nam là thì trường nhỏ – như kiểu chưa có Apple Store chính thức của Apple vậy).

Tôi cũng đã có một lần học tập họ khi gửi một cây hồng bạch và hồng quế Việt Nam dưới dạng Bareroot sang cho một chị ở bên Nhật. Tôi lựa chọn 2 cây hồng khỏe mạnh, cắt tỉa hết các cành và rửa sạch bộ rễ sau khi rũ đất, dùng màng bọc thức ăn quấn lại để giữ ẩm và đóng gói cẩn thận trước khi gửi. Sau 2 ngày thì cây về tới Nhật, và hiện tại thì 2 cây này đang phát triển rất tốt. Tôi thiết nghĩ, đấy cũng là một giải pháp hay khi bạn muốn vận chuyển cây đi xa một cách nhanh chóng và thuận tiện, tránh những rắc rối không đáng có về mặt thủ tục hải quan.

Vậy chúng ta nên mua hồng bareroot vào thời điểm nào trong năm là tốt nhất? Với sự lệnh về múi giờ và thời gian giữa các mùa trong năm, cá nhân tôi nghĩ cách tốt nhất nếu bạn muốn tậu hồng bareroot thì nên tậu vào khoảng thời gian từ giữa mùa thu đến giữa mùa xuân (từ khoảng tháng 10 đến tháng 3 hàng năm). Đây là khoảng thời gian mà thời tiết của Việt Nam khá thuận lợi cho việc trồng hồng. Không cần nói thì có lẽ các bạn cũng đã biết, mùa đông của Việt Nam thời tiết so với các nước châu Âu thì cũng khá lý tưởng, gần như là mùa xuân của họ rồi, nên cây hồng bareroot sẽ kết thúc giai đoạn ngủ đông và bắt đầu bật mầm. Hơn nữa, thời tiết giai đoạn này khá thuận lợi khi nó không quá nóng và nắng, phù hợp và thuận lợi cho việc trồng những cây như bareroot, tránh hiện tượng cây bị shock đột ngột . Ngoài thời gian trên, tôi nghĩ các bạn nên hạn chế đặt hồng bareroot, bởi khí hậu quá nóng dễ dẫn đến việc cây hồng bareroot không thích nghi kịp và khó khăn trong giai đoạn đầu phát triển của cây hồng. Khi đặt hồng, bạn cũng nên dành vài phút chú ý tới đặc tính của cây hồng, đặc biệt là khả năng chịu nóng của nó (Vì có những cây hồng DA như Fair Bianca nhìn rất đẹp nhưng khả năng chịu nóng và tính thích nghi rất kém). Việc chơi hồng ngoại là một thú vui cũng khá là tốn… xèng, vì vậy các bạn cũng nên cân nhắc trước khi mua, tránh hiện tượng hoa mắt chóng mặt khi nhìn các hình quảng cáo trên Web mà tiện tay click chuột ôm về một đống “củi khô”, sau một thời gian trồng thì nó thành… củi khô thật sự. Nếu là người mới chơi, tốt nhất là các bạn đặt về trước tiên một vài cây, sau một thời gian trồng và rút kinh nghiệm, học hỏi thêm của những người đã trồng trước đó, cũng như cân nhắc các điều kiện mình hiện có (như nhà mình có đủ ánh sáng yêu cầu, đủ không gian để trồng hồng hay không, thời tiết của nơi mình sinh sống có phù hợp…) thì hãy nghĩ đến việc đặt tiếp những cây hồng mới. Nên chăng, mọi người cố gắng đi về chất lượng trước khi bàn đến số lượng. Thà có vài cây khỏe mạnh, xinh trai đẹp gái còn hơn có cả một bầy con nheo nhóc trong nhà. Tôi nghĩ, Cây hoa hồng đẹp nhất thiết phải là một cây hồng khỏe mạnh, xum xuê và sai bông, không nhất thiết phải là hồng Tây hay hồng Ta. Nhiều khi chúng ta cứ bị đóng đinh bởi cái mác hồng ngoại nên cố ôm những cây vật vờ ốm yếu, chăm mãi chả được bông hoa nào cho ra hồn, đó là một điều rất đáng tiếc.

Vấn đề cuối cùng tôi muốn đề cập tới là cách phân biệt cây hồng của các hãng danh tiếng với những cây hồng được gắn mác nhập ngoại đang được những người bán hồng rao bán tràn lan trên thị trường. Vấn đề này thực tế thì tôi đã đề cập tới trong những bài viết rải rác, và tôi cũng không có ý định viết lại, nhưng do dạo này có quá nhiều người rao bán tràn lan trên mạng, đánh vào tâm lý khao khát muốn sở hữu một em hồng ngoại nên tôi sẽ viết lại, ngắn gọn thôi. Đó là những cây hồng bareroot nhập ngoại của các hãng danh tiếng như DA hay Heirloom có tuổi đời khá cao nên gốc và thân cây hồng thường khá lớn (đa số các cây bareroot có gốc ghép to như ngón tay cái trở lên và các cành cũng to ít nhất bằng ngón tay út), bộ rễ khỏe mạnh và chiếm khá nhiều diện tích. Hơn nữa, các cây hồng bareroot đều có gắn Tag riêng cho từng cây ghi rõ tên tuổi, địa chỉ của nhà sản xuất cũng như tên của cây hồng (Trừ trường hợp bạn mua với số lượng khá lớn cho cùng một loại cây, nhà sản xuất có thể dùng một tag chung cho cả lô hàng cùng loại của bạn). Tuy nhiên, theo tôi được biết thì do các cây hồng nhập về ở VN đề ở dạng nhỏ lẻ (rất ít khi có số lượng lớn) nên gần như đều đảm bảo mỗi cây có 1 tag riêng. Điều chắc chắn là những cây hồng bareroot này sẽ không có bọc đất như một số cây trôi nổi, không rõ nguồn gốc trên thị trường (bạn có thể đọc về vấn đề này rõ hơn tại: https://www.facebook.com/media/set/?set=a.759507894060761.1073741958.497310323613854&type=3

Việc bạn lựa chọn giữa hồng Bansize hay hồng bareroot là cả một vấn đề. Bạn sẽ phải xem xét lựa chọn coi mình thích hợp với loại cây giống nào hơn. Tất nhiên, cũng có những loại bạn bắt buộc phải chọn bareroot bởi đơn giản những cây này Bansize không có (Cây Butter cup là một ví dụ cụ thể). Với cây hồng Bansize, do bạn chăm từ cây bé nên bạn có thể khống chế tốc độ sinh trưởng, độ cao to của cây và chậu trồng theo như ý mình mong muốn, nhưng đối với hồng bareroot, bạn gần như không có lựa chọn về kích cỡ chậu cũng như độ nhỏ mong muốn của cây bởi đơn giản đó là những cây hồng đã trưởng thành, có kích cỡ khá lớn ngay từ đầu. Bareroot dễ trồng hay Bansize dễ trồng thì cái này tùy thuộc vào thói quen, kinh nghiệm và sở thích của người trồng, nhưng cá nhân tôi nghĩ là hồng Bansize dễ trồng hơn do cây đã được trồng sẵn trong các chậu nhỏ, bộ rễ đã tương đối phát triển nên ổn định và ít bị ảnh hưởng bởi môi trường mới hơn bareroot.

Tôi xin kết thúc bài viết này ở đây, hi vọng sau khi đọc bài này các bạn sẽ có cái nhìn khá tổng quát về hồng bareroot và có những lựa chọn đúng đắn cho riêng bản thân mình./.

Một số hình ảnh về các cây hồng Bareroot trong vườn của tôi: