HỒNG LEO: ĐỊNH NGHĨA VÀ PHÂN LOẠI

Chủ đề về cây hồng leo có lẽ là một trong những chủ đề thách thức nhất khi tôi quyết định viết trong loạt Series về hoa hồng của mình. Bởi, điều đơn giản nhất là việc định nghĩa thế nào là một cây hồng leo cũng là một điều khá khó khăn và mang tính trừu tượng rất cao, chưa kể ranh giới giữa cây hồng leo và cây hồng bụi cũng như cây hồng leo cổ đển (Rambler) đôi khi rất nhỏ, khó mà phân biệt được.

Tôi cũng là một người khá may mắn khi sưu tập được khá nhiều giống hồng leo trong nước cũng như các loại hồng leo nhập ngoại khác. Tuy nhiên, phải thành thực mà nói rằng việc phân chia rõ ràng ranh giới giữa các loại hồng ngay trong chính khu vườn bé tin hin của tôi thôi nhiều khi cũng đã vượt quá vốn kiến thức nông cạn mà tôi tích cóp cũng như mày mò tìm hiểu được. Nhiều khi, tôi như rơi vào trạng thái mơ hồ khi tự đặt cho mình một câu hỏi: Cây này có phải hồng leo thực sự không? Làm sao để phân biệt và khẳng định rằng đây là cây hồng bụi khi nó có thể vươn cao cả mét cũng như thể hiện ra rằng nó sẵn sàng leo khi được tạo điều kiện? Nó có khác biệt gì đáng kể so với những cây hồng leo “chính thống” được chỉ mặt đặt tên một cách rõ ràng? Và, giữa muôn vàn lời rao bán trên mạng về các loại hồng leo tràn ngập thị trường kia, điều gì có thể khẳng định với họ rằng: đó không phải là cây hồng leo? Mớ bòng bong này đã theo tôi rất lâu trước khi tôi bắt tay vào viết bài này.

Chính vì vậy, bài viết này tôi chỉ đặt ra cho mình hai mục tiêu khiêm tốn: Điều thứ nhất tôi sẽ cố gắng định nghĩa một cách gần nhất về cây hồng leo, điều thứ hai là phân loại hồng leo. Đúng ra theo dự tính ban đầu, tôi sẽ nêu thêm một số loại hồng leo phổ biến ở Việt Nam (Ở đây tôi chỉ nêu các giống hồng nội hoặc các giống hồng ngoại nhập về VN đã lâu và hiện giờ đã mất đi gốc tích, còn các giống hồng ngoại tôi sẽ đề cập hạn chế bởi các em này đã được “chỉ mặt đặt tên” một cách khá rõ ràng trên các trang web như DA hay Heirloom). Tuy nhiên, tôi nghĩ có lẽ nên dành lại chủ đề này cho một bài khác để tập chung vào việc giải quyết hai vấn đề nêu trên, bởi những điều này cũng đã có quá nhiều thứ để bàn tới rồi 🙂

Vậy, thế nào là một cây hồng leo? Ở đây tôi sẽ chia ra thành 2 nhánh: Climbing (Hồng leo hiện đại) và Rambler (hồng leo cổ điển)¹

CLIMBING ROSES

Mất một thời gian dài tôi mày mò tra cứu nhưng chưa thấy một mô tả nào rõ ràng cũng như có một định nghĩa thống nhất về cây hồng leo. Điều này khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất và cũng là điều tôi lo sợ cho bài viết của mình nhất. Vậy, phải hiểu và định nghĩa như thế nào về một cây hồng leo?

Theo định nghĩa của Heirloom thì “Những cây hồng leo có tên bắt đầu bằng từ ‘Leo’ hoặc viết tắt ‘Cl’ là những cây hồng mạnh mẽ (đột biến di truyền của các giống cây bụi cùng tên). Hồng leo thường có một mùa hoa rộ trong năm và hoa rải rác trong các mùa còn lại”.

Còn theo David Austin thì “Hầu hết các loại hoa hồng Anh đều có thể được trồng thành những bụi hoa hồng, nhưng một số giống có sự phát triển mạnh mẽ và vươn cao có thể dễ dàng được khuyến khích để tạo thành một dàn hồng leo”

Theo Len Trubisky thì những cây hồng leo thường có chiều cao ít nhất là trên 8 feet (tương đương 2,5m) và theo quan điểm của tác giả thì “Hoa hồng leo được gọi để xác định một thói quen tăng trưởng, không phải là một phân loại hoa hồng” và “Mặc dù được gọi là hoa hồng leo nhưng thực tế chúng không có khả năng leo. Chúng không có xúc tu giống như dây leo cho phép chúng bám vào các bề mặt hỗ trợ. Các cành của cây hồng leo phải được gắn với các cấu trúc hỗ trợ để có được những hình thức mong muốn, việc này nên làm từ khi cành còn non để có sự linh hoạt trong việc tạo dáng cho cây. Việc gắn các cành vào giàn leo phải có sự linh hoạt cần thiết để đảm bảo sự tăng trưởng về kích cỡ của cành hồng theo năm tháng”.

Theo quan sát thực tế của tôi thì những cây hồng leo thường là những cây phát triển mạnh, cành có xu hướng vươn dài như hồng dại trước khi tạo nụ, đây là điểm khác biệt khá lớn đối với hồng bụi khi hồng bụi bật mầm thường kèm với nụ hoa luôn (Tất nhiên không phải loại nào cũng vậy). Xu hướng vươn dài (có khi vài mét) là điểm dễ nhận dạng nhất đối với một cây hồng leo.

Qua những kiến thức ở trên, tôi tạm đi đến một định nghĩa về cây hồng leo như sau: Hồng leo là những cây hồng có sức phát triển mạnh mẽ (đột biến di truyền của các giống cây bụi cùng tên), có khả năng vươn cao ít nhất là từ 2,5m trở lên, rộ bông một mùa duy nhất trong năm và có hoa rải rác trong các mùa còn lại. Cây hồng leo thể hiện rõ ràng xu hướng phát triển vươn cao với đặc điểm chính là các cành cũng như các mầm thường phát triển dài hơn 1m trước khi tạo nụ, các cành thường mềm mại hơn cây hồng bụi và cần đến cấu trúc hỗ trợ (giàn) để có thể đứng vững.

RAMBLER ROSES

Khi đã có định nghĩa cơ bản về Climbing Roses, vậy Rambler Roses được hiểu như thế nào?

Lướt qua các trang Web như Heirloom hay DA cũng như Gardenweb thì tất cả đều thống nhất với nhau ở một điểm : Rambler Roses có thể nói là tổ tiên của Climbing Roses với sức sống mãnh liệt, khả phát triển cũng như khả năng leo mạnh mẽ hơn Climbing Roses rất nhiều. Thân và cành của Rambler roses mạnh mẽ hơn Climbing roses nên cho phép chúng có khả năng thích nghi cao hơn với các tình huống leo khó khăn khi kết hợp với cấu trúc hỗ trợ (giàn leo). Rambler Roses thường nở hoa duy nhất một mùa trong năm, tuy nhiên cá biệt cũng có những loại mang đặc tính của Climbing Roses là rộ hoa một lần trong năm sau đó có hoa rải rác trong các mùa còn lại.

Chúng ta có thể bắt gặp các bức tranh cổ có sự xuất hiện của Rambler Roses, có thể nói, Rambler Roses là những cây hồng leo đầu tiên xuất hiện trên thế giới. Qua quá trình trồng và quan sát tôi nhận thấy một số cây Rambler Roses (như Darlow’s Enigma) có khả năng đứng độc lập và tạo thành một “bụi cây” khổng lồ dạng bán leo, điều mà Climbing Roses không thể làm được (với những cây mà tôi biết), ngoài ra, các đặc điểm khác như xu hướng vươn dài, cần cấu trúc hỗ trợ… thì Rambler roses đều giống với Climbing Roses

SỰ KHÁC NHAU GIỮA RAMBLER ROSES VÀ CLIMBING ROSES

Qua phân tích nêu trên, chúng ta đi đến thống nhất một điều rằng khi nói đến hồng leo một cách chung nhất thì nó bao gồm cả Rambler Roses và Climbing Roses (Tất nhiên, bạn có thể phân nhỏ ra theo cách hiểu hiện đại với sự phân biệt rõ ràng rằng khi nói đến từ “hồng leo” đồng nghĩa với việc nói đến Climbing roses – cây hồng leo hiện đại). Ở đây, chúng ta sẽ phân tích một vài điểm khác biệt cơ bản dễ nhận thấy giữa chúng.

– Rambler roses thường là những cây hồng có sức sống và sức kháng chịu sâu bệnh, thích nghi với điều kiện thiên nhiên khắc nghiệt tốt hơn Climbing roses rất nhiều, hay nói một cách dân dã thì cây hồng Rambler roses khỏe, dễ trồng, dễ chăm hơn Climbing roses.

– Rambler roses thường là những cây hồng có thiên hướng “hồng dại” nhiều hơn Climbing roses. Điều đó thể hiện rõ nét qua việc các cành của Rambler roses nhìn trông mảnh hơn Climbing roses. Tuy nhiên, sức chịu đựng và độ dẻo dai của chúng tại tốt hơn Climbing roses rất nhiều lần.

– Sự khác biệt lớn nhất giữa Rambler roses và Climbing roses đó là: Climbing roses nở rộ bông một lần trong năm sau đó thì có hoa rải rác trong các mùa còn lại, còn Rambler roses thì thường nở hoa duy nhất một lần trong năm (Tất nhiên cũng có ngoại lệ). Tuy nhiên, điều này không hẳn đúng với một đất nước có khí hậu nhiệt đới gió mùa như Việt Nam. Điều này có thể do nền nhiệt độ của Việt Nam khá ấm áp, các cây Rambler roses khi về đến Việt Nam thường nở hoa quanh năm ngày tháng, đặc tính đã có chút thay đổi so với quê hương của chúng.

– Hoa của Climbing roses thường to hơn Rambler roses nhiều lần (Không phải tất cả đều như vậy). Các cây Rambler roses thường được biết đến với những chùm hoa nhỏ như hoa dại phủ kín cả giàn hồng, khác với Climbing roses là những bông hồng to, rực rỡ.

Trên đây là những điểm khác biệt giữa hai loại kể trên mà tôi tìm hiểu cũng như trong quá trình trồng tôi đúc rút ra được. Qua đây, thiết nghĩ đó cũng là những điều tương đối dễ dàng cho các bạn phân biệt một cách rạch ròi 2 loại hồng leo kể trên.

PHÂN LOẠI HỒNG LEO

Ngoài cách phân loại như trên, cá nhân tôi còn có cách phân loại đơn giản hơn dựa vào đặc tính nở hoa của chúng. Hồng leo ở đây được tôi phân ra thành 2 loại theo đặc tính nở hoa của cây: Hồng leo một mùa và hồng leo bốn mùa.

– Hồng leo một mùa là cây hồng leo chỉ nở một mùa duy nhất trong năm. Đối với miền Bắc, khoảng thời gian cây ra hoa được tính từ khoảng tháng 2 đến tháng 5 hàng năm. Khoảng thời gian còn lại trong năm, công dụng tuyệt vời của giàn hồng này đem lại là bóng mát và khả năng chống trộm hiệu quả với hệ thống gai góc siêu sắc nhọn đủ làm sờn lòng bất cứ tên trộm nào. Các loại hồng leo dạng này thường là các giống hồng dại với sức sống khỏe, bền bỉ, không cần nhiều công chăm sóc và ít bện tật, khả năng kháng bệnh là lý tưởng đối với cây hoa hồng. Một số cây tiêu biểu của dòng này như: Hồng tầm xuân, hồng leo đỏ sapa, hồng tầm xuân trắng cánh đơn… Dòng hồng này theo như phân loại ở trên ta có thể xếp vào dòng Rambler Roses mang nhiều tính chất của cây hồng dại.

– Hồng leo bốn mùa: Tôi phải nói rõ một điều là tôi dùng từ “Bốn mùa” ở đây với ngụ ý nói rằng cây hồng leo này nở hoa quanh năm, cái tên “bốn mùa” không phải ám chỉ riêng cho một loại hoa hồng leo nào như những bạn bán hoa trên mạng gắn vào các cây hồng như tường vi hay hồng thơm Thái rồi đặt cho chúng cái tên mỹ miều là “hồng leo bốn mùa”, các bạn lưu ý điều này tránh nhầm lẫn đáng tiếc. Những cây hồng leo bốn mùa này thường là những cây hồng thế hệ mới, mang đặc tính của hồng leo hiện đại và nở hoa quanh năm. Một số cây tiêu biểu của dòng này như hồng leo phớt hồng Đà Lạt, hồng leo Wollerton old hall climbing, hồng leo trắng Đà Lạt,… Dòng hồng này theo như phân loại ở trên ta có thể xếp vào dòng Climbing Roses mang nhiều tính chất của cây hồng hiện đại.

Trên đây là tất cả vốn kiến thức mà tôi có cũng như tìm hiểu được về cây hồng leo. Tôi biết vốn kiến thức của tôi chưa nhiều, chắc chắn trong bài viết còn nhiều thiếu sót. Những gì tôi nêu ra chỉ nhằm mục đích cố gắng đưa ra một cái nhìn cũng như định nghĩa khái quát nhất về cây hồng leo theo cách hiểu của tôi. Chính vì vậy, tôi cũng mong nhận được sự góp ý của tất cả mọi người để có thể có cái nhìn đúng đắn và toàn diện hơn cho vấn đề mà theo tôi là khá “gai góc” này. Tôi cũng phải thẳng thắn mà nói rằng bài này là cái nhìn chủ quan của cá nhân tôi và mang tính chất tham khảo, mọi người đọc cho vui nhân lúc “trà dư tửu hậu” nên cũng mong nhận được sự “gạch đá” nhẹ tay của mọi người :p

CHÚ THÍCH:

1.Tôi không tìm được từ thích hợp để định nghĩa cho từ Rambler roses nên tạm gọi nó là hồng leo cổ điển để dễ phân biệt với Climbing roses (hồng leo hoặc hồng leo hiện đại theo cách hiểu của tôi).

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1. What Are Differences Between Rambler Roses And Climbing Roses?

By Stan V. Griep

American Rose Society Certified Consulting Rosarian – Rocky Mountain District

http://www.gardeningknowhow.com/ornamental/flowers/roses/rambler-climbing-roses.htm

2. http://www.davidaustinroses.com/english/Advanced.asp
3. http://www.heirloomroses.com
4. Climbing Rose

Len Trubisky

5. Climbing Rose versus Rambler?

http://forums2.gardenweb.com/forums/load/roses/msg0110530920827.html

6. Q&A: climbing and rambling roses

http://www.saga.co.uk/lifestyle/gardening/q-and-a/ramblingandclimbingroses.aspx